Dierenepos "Van den vos Reynaerde"
De verdediging die Grimbeert zo moedig op zich had genomen, wordt al snel de grond ingeboord door de gruwelijke werkelijkheid. Uit het verhaal van de geschokte Cantecleer, de haan, blijkt dat de vos zijn kroost bijna volledig heeft uitgemoord. Coppe de kip was het laatste slachtoffer en haar stoffelijke resten worden nu voor de koning gebracht, als bewijs van Reinaarts misdaden. De dieren besluiten om Reinaart voor het hof te dagen. Bruun de beer wordt als eerste op pad gestuurd om de vos naar de verzamelplaats te brengen. Koning Nobel waarschuwt hem voor Reinaarts sluwe streken...
Doe Grimbert stont in dese tale,
Saghen si van berghe te dale
285
Canticler commen ghevaren
Ende brochte up eene bare
Eene doode hinne ende hiet Coppe,
Die Reynaert hadde bi den croppe
Hoeft ende hals af ghebeten.
290
Dit moeste nu de coninc weten.
Canteclere quam voer de bare gaende
Sine vederen zeere slaende.
In weder zijden van der baren
Ghinc een hane wijde mare.
295
Die een hane hiet Cantaert,
Daer wijlen na gheheeten waert
Vrauwe Alenten goeden hane.
Die ander hiet, na minen wane,
Die goede hane Crayant,
300
Die scoenste hane diemen vant
Tusschen Portaengen ende Polane.
Elkerlijc van desen hanen
Droucht eene berrende stallicht,
Dat lanc was ende richt.
305
Daer waren Coppen broeders twee,
Die riepen: ‘O wy ende wee!’.
Om haerre sustre Coppen doot
Dreven si claghe ende jammer groot.
Pinte ende Sproete droughen die bare.
310
Hem was te moede zware
Van haerre suster die si hadden verloren.
Men mocht arde verre horen
Haerre tweer carminghe.
Dus sijn si commen int ghedinghe.
315
Canticler spranc in den rijnc
Ende seide: ‘Heere, coninc,
Dor God ende dor ghenade,
Nu ontfaermet miere scaden
Die mi Reynaert heeft ghedaen
320
Ende mine sustren die hier staen
Ende seere hebben haren onwille.
Ten in gane van aprille,
Doe die winter was vergaen,
Ende men siet die bloumen staen
325
Over al die velde groene,
Doe was ic fier ende coene
Van minen groten gheslachte.
Ic hadde jongher zonen achte
Ende jongher dochtren zevene,
330
Dien wel lusten te levene,
Die mi Roede, die vroede,
Hadde brocht te dien broede.
Si waren alle vet ende staerc
Ende ghinghen in een scone paerc,
335
Dat was beloken in eenen muere.
Hier binnen stoet eene scuere,
Daer vele honden toe hoorden,
Datsi menich dier fel scoorden.
Dies waren mine kindre onvervaert.
340
Dit benijdde dus Reynaert
Dat siere waren so vaste binnen
Dat hire ne gheen conste ghewinnen.
Hoe dicken ghinc hi om den muere,
Want Reynaert, die felle ghebuere,
345
Ende leide om ons sine laghen.
Alsene dan die honde saghen,
Liepen si na met haerre cracht.
Eene waerf wart hi up de gracht
Bi avontueren daer belopen,
350
Dat ic hem sach een deel becoepen
Sine diefte ende sinen roef,
Dat hem die pelse zeere stoef.
Nochtan quam hi bi baraten.
Dattene God moete verwaten!
355
Doe waer wi zijns langhe quijte.
Sint quam hi als een hermijte,
Reynaerd, die mordadeghe dief,
Ende brochte mi zeghele ende brief
Te lesene, heere coninc,
360
Daer hu seghele ane hinc.
Doe ic die letteren began lesen,
Dochte mi daer an ghescreven,
Dat ghi haddet coninclike
Over alle huwen rike
365
Alle dieren gheboden vrede
Ende oec allen voghelen mede.
Oec brochte hi mi ander niemare
Ende seide dat hi ware
Een begheven clusenare
370
Ende hi hadde ghedaen vele zware
Voer sine zonden meneghe pine.
Hi toechde mi palster ende slavine,
Die hi brochte van der Elmare,
Daer onder eene scerpe hare.
375
Doe sprac hi: ‘Heere Cantecleer,
Nu mooghdi wel vor waert meer
Van mi sonder hoede leven.
Ic hebbe bi der scole vergheven
Al vleesch ende vleesch smout.
380
Ic bem voert meer so hout,
Ic moet miere zielen telen.
Gode willic hu bevelen.
Ic ga daer ic hebbe te doene.
Ic hebbe middach ende noene
385
Ende priemen te segghene van den daghe.’
Doe nam hi neven eere haghe
Sinen wech. Te dien ghesceede
Ghinc hi lesen sinen crede.
Ic wart blide ende onvervaert
390
Ende ghinc te minen kindren waert
Ende was so wel al sonder hoede,
Dat ic al met minen broede
Sonder zorghe ghinc buten muere.
Daer gheviel mi quade avontuere.
395
Want Reynaert, die felle saghe,
Was ghecropen dor de haghe
Ende hadde ons die porte ondergaen.
Doe wart miere kindre saen
Een ghepronden huten ghetale,
400
Dat leide Reynaert in sine male.
Quade avontuere mi doe nakede.
Want sint dat hise smakede
In sinen ghiereghen mont,
Ne conste ons wachtre no onse hont
405
No bewachten no bescaermen.
Heere, dat laet hu ontfaermen.
Reynaert leide sine laghe
Beede bi nachte ende bi daghe
Ende roefde emmer mine kindre.
410
So vele es tghetal mi mindre
Dant ghewone was te zine,
Dat die XV kindre mine
Sijn ghedeghen al tote vieren;
So zuver heefse die onghiere
415
Reynaert in sinen mont verslonden.
Noch ghistren wert hem metten honden
Ontjaghet Coppe, die mare,
Die hier leghet up dese bare.
Dit claghic hu met groeten zeere.
420
Ontfaremt hu mijns, wel soete heere!’
DIe coninc sprac: ‘Grimbeert die das,
Hu oem, die clusenare was,
Hi hevet ghedaen so goede carine,
Levic een jaer, het sal hem scinen.
425
Nu hoert hier, Canticleer,
Wat sal der talen meer?
Hu dochter leghet al hier versleghen.
God moet haerre zielen pleghen.
Wine moghense niet langher houden
430
- God moeter al ghewouden -
Ende sullen onse vygelyen zinghen.
Daer na sullen wise bringhen
Den lichame ter eerden met eeren.
Dan sullen wi met desen heeren
435
Ons beraden ende bespreken
Hoe wi ons best ghewreken
An Reynaerde dese moort.’
Doe hi ghesprac dese woort,
Beval hi jonghe ende houden
440
Datsi vygelyen zinghen souden.
DAt hi gheboet was sciere ghedaen.
Doe mochtemen horen ane slaen
Ende beghinnen harde ho
Dat placebo domino
445
Ende die verse die daer toe horen.
Ic seit oec in waren worden,
Ne ware oec ware ons te lanc,
Wie daer der zielen vers zanc
Ende wie die zielen lesse las.
450
Doe die vygelyen ghehent was,
Doe leidemen Coppen in dat graf,
Dat bi engiene ghemaect was,
Onder die linde in een gras.
Van maerber steene die slecht was,
455
Die letteren diemen daer an sach.
Die saerc die daer up lach
Dede an tgraf bekinnen
Wie daer lach begraven binnen.
Dus spraken die bouc stave
460
An den zaerc up den grave:
‘Hier leghet Coppe begraven,
Die so wale conste scraven,
Die Reynaert, die vos, verbeet
Ende haren gheslachte was te wreet.’
465
NU leghet Coppe onder mouden.
Die coninc sprac tsinen houden,
Datsi hem alle bespraken
Hoe si alre best ghewraken
Dese groete overdade.
470
Doe waren si alle te rade
Datsi daer den coninc rieden,
Dat hine dan soude ombieden
Dat hi te hove soude comen.
No dor scaden no dor vromen
475
Ne lette, hine quame int ghedinghe,
Ende men Brune van dien dinghe
Die bodscap soude laden.
Dies was die coninc sciere beraden,
Dat hi dus sprac te Bruun, den beere:
480
‘Heere Bruun, dit segghic voer dit heere,
Dat ghi dese bodscap doet.
Oec biddic hu dat ghi zijt vroet,
Dat ghi hu wacht van baraet.
Reynaert es fel ende quaet;
485
Hi sal hu smeeken ende lieghen.
Mach hi, hi sal hu bedrieghen
Met valschen woorden ende met sconen.
Mach hi, bi Gode, hi sal hu honen.’
‘Heere,’ seit hi, ‘laet hu castyen!
490
So moete mi God vermalendyen
Of mi Reynaert so sal honen,
Inne saelt hem weder lonen,
Dat hijs an den dulsten zi.
Nu, ne zorghet niet om mi.’
495
Nu neemt hi orlof ende hi sal naken
Daer hi zeere sal mesraken.
